ارتباط میان مصرف قهوه و سکه قلبی-عروقی یکی از چالش برانگیزترین حوزههای پژوهشی در پزشکی است. قهوه به عنوان دومین نوشیدنی پرمصرف جهان پس از آب، حاوی مجموعهای پیچیده از ترکیباتی است که فراتر از کافئین، بر فیزیولوژی انسانی تاثیر میگذارند. در دهههای گذشته، باورهای سنتی قهوه را به عنوان یک عامل خطر برای بیماریهای قلبی معرفی میکردند، اما پیشرفتهای اخیر در مطالعات ، تصویر دقیقتری از این رابطه ترسیم کردهاند که نشاندهنده نقش محافظتی این نوشیدنی در صورت مصرف متعادل است.
تحلیلهای گسترده بر روی دادههای جمعیتی نشان میدهند که مصرف متعادل قهوه، یعنی حدود سه تا پنج فنجان در روز، با کاهش قابل توجه مرگومیر ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی، سکته مغزی و دیابت نوع ۲ همراه است. با این حال، این اثرات تحت تاثیر متغیرهایی همچون ویژگیهای ژنتیکی فرد، روش دمآوری، درجه رست (برشتهکاری) و زمان مصرف قرار دارند. درک عمیق این متغیرها برای تفسیر صحیح اثرات قهوه بر خطر سکته قلبی (Myocardial Infarction) ضروری است. با کافی ونتو در ادامه همراه باشید
فواید احتمالی مصرف قهوه برای قلب
پتانسیل محافظتی قهوه برای قلب از ترکیبات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی آن نشأت میگیرد. قهوه منبع اصلی پلیفنولها، به ویژه اسیدهای کلروژنیک (CGA) است. این ترکیبات نقش حیاتی در کاهش استرس و مهار مسیرهای التهابی دارند که هر دو از عوامل کلیدی در پیشرفت تصلب شرایین محسوب میشوند.
مطالعات نشان دادهاند که مصرف قهوه با بهبود عملکرد اندوتلیال و افزایش حساسیت به انسولین مرتبط است. بهبود عملکرد لایه داخلی رگها (اندوتلیوم) به معنای تنظیم بهتر فشار خون و کاهش احتمال تشکیل لختههای خونی است که عامل اصلی سکته قلبی هستند. همچنین، مصرف قهوه در بیماران مبتلا به دیابت با کاهش خطر مرگومیر ناشی از بیماریهای عروق کرونر قلب همراه بوده است، که نشاندهنده اثرات مثبت این نوشیدنی است.
پیشنهاد می شود بخوانید: فواید مصرف قهوه
در پژوهشهای جدید، ارتباط معکوسی میان مصرف قهوه و خطر نارسایی قلبی (Heart Failure) مشاهده شده است. تحلیل ها نشان میدهد که افزایش مصرف قهوه کافئیندار با کاهش تدریجی ریسک نارسایی قلبی در طول زندگی همراه است. این اثرات به احتمال زیاد مدیون اثرات ضدالتهابی قهوه و توانایی آن در بهبود متابولیسم گلوکز در بافت قلب است.

کافئین و سکته قلبی
کافئین به عنوان یک محرک از طریق مهار گیرندههای آدنوزین عمل میکند. آدنوزین در حالت طبیعی نقش آرامبخش بر روی سیستم قلبی-عروقی دارد؛ بنابراین مهار آن توسط کافئین منجر به افزایش ترشح کاتکولآمینها مانند آدرنالین و نورآدرنالین میشود. این فرآیند میتواند منجر به افزایش موقت فشار خون و ضربان قلب شود.
با این وجود، تفاوت فاحشی میان اثرات حاد (کوتاهمدت) و اثرات مزمن (بلندمدت) کافئین وجود دارد. در حالی که فرد پس از نوشیدن قهوه ممکن است افزایش فشار خون را تا چهار ساعت تجربه کند، مطالعات بلندمدت نشان میدهند که مصرف منظم قهوه منجر به فشار خون بالا در درازمدت نمیشود و حتی در برخی مطالعات با کاهش ریسک پرفشاری خون همراه بوده است. این پدیده به دلیل “توسعه تحمل” در بدن و همچنین اثرات متوازنکننده پلیفنولهاست که باعث گشاد شدن عروق میشوند.
پیشنهاد می شود بخوانید: تاثیر نوشیدن قهوه بر فشار خون
تپش قلب و آریتمی
یکی از بزرگترین نگرانیها درباره کافئین، پتانسیل آن در القای آریتمیهای قلبی (ضربان نامنظم) است. با این حال، شواهد علمی اخیر این فرضیه را به چالش کشیده است. در مطالعه DECAF بیماران مبتلا به این مشکل که روزانه یک فنجان قهوه مینوشیدند، ۳۹ درصد کمتر از کسانی که به طور کامل از کافئین پرهیز میکردند، دچار بازگشت آریتمی شدند. این یافته نشان میدهد که کافئین در دوزهای معمول نه تنها ماشه آریتمی نیست، بلکه ممکن است اثرات محافظتی بر پایداری الکتریکی قلب داشته باشد.
البته در موارد مصرف بسیار زیاد (بیش از ۵ فنجان در روز) یا استفاده از کافئین خالص در نوشیدنیهای انرژیزا، خطر تحریک سیستم قلبی و بروز تپش قلب شدید همچنان وجود دارد. همچنین افرادی که به طور ژنتیکی به کافئین حساس هستند، ممکن است حتی با مقادیر کم دچار اضطراب و تپش قلب شوند که در درازمدت استرس اکسیداتیو را بر عضله قلب افزایش میدهد.
زمان مناسب نوشیدن قهوه برای کاهش خطرات سلامت قلبی
کرونوبیولوژی مصرف قهوه موضوعی است که در سالهای اخیر اهمیت ویژهای یافته است. هماهنگی زمان مصرف قهوه با ریتمهای شبانهروزی بدن میتواند اثرات منفی آن را به حداقل رسانده و فواید قلبی را تقویت کند. زمانبندی مصرف بر دو فاکتور کلیدی تاثیر میگذارد: سطح هورمون کورتیزول و کیفیت خواب.
نوشیدن قهوه بلافاصله پس از بیداری (بین ساعت ۷ تا ۸ صبح) با اوج طبیعی ترشح کورتیزول تداخل دارد. کورتیزول خود یک هورمون استرس است که فشار خون را بالا میبرد؛ افزودن کافئین در این زمان میتواند منجر به پاسخ بیش از حد سیستم سمپاتیک و افزایش غیرضروری فشار بر قلب شود. محققان توصیه میکنند که مصرف قهوه به ساعت ۹:۳۰ تا ۱۱ صبح موکول شود، زمانی که سطح کورتیزول شروع به افت میکند.
| بازه زمانی | تاثیر بر ریتم بدن و قلب | توصیه بالینی |
|---|---|---|
| ۷:۰۰ - ۸:۳۰ | تداخل با اوج کورتیزول؛ افزایش احتمالی اضطراب و ضربان قلب | اجتناب از مصرف در صورت داشتن سابقه تپش قلب |
| ۹:۳۰ - ۱۱:۳۰ | هماهنگی با افت کورتیزول؛ بهرهوری حداکثری از کافئین | بهترین زمان برای سلامت قلبی و تمرکز |
| ۱۴:۰۰ - ۱۷:۰۰ | باقی ماندن کافئین در سیستم تا زمان خواب (نیمهعمر ۵-۶ ساعت) | محدود کردن مصرف؛ ترجیحاً استفاده از قهوه دکاف (بدون کافئین) |
| بعد از ۱۸:۰۰ | سرکوب ملاتونین؛ اختلال در ریکاوری قلبی طی خواب | اجتناب جدی برای پیشگیری از نوسانات فشار خون شبانه |
علاوه بر این، مطالعه منتشر شده در سال ۲۰۲۵ در مجله قلب اروپا (European Heart Journal) نشان داد که الگوی مصرف “فقط صبحگاهی” قهوه در مقایسه با الگوی مصرف “در تمام طول روز”، با ۳۱ درصد کاهش ریسک مرگومیر اختصاصی قلبی-عروقی همراه است. دلیل این امر احتمالاً جلوگیری از اختلال در خواب و حفظ تعادل هورمون ملاتونین در شب است. خواب بیکیفیت یکی از محرکهای اصلی التهاب عروقی و سکته قلبی محسوب میشود.
نقش روشهای آمادهسازی و روست قهوه در سلامت قلب
همه فنجانهای قهوه از نظر بیولوژیک یکسان نیستند. روش دمآوری و فرآیند روست دانه قهوه به طور مستقیم بر میزان مواد محافظتی و مواد مضر تاثیر میگذارند.
قهوه فیلتر شده در مقابل فیلتر نشده
دانه قهوه حاوی روغنهایی به نام دیترپنها (کافستول و کاهوول) است. این ترکیبات قویترین مواد شناخته شده در رژیم غذایی برای افزایش کلسترول خون هستند. کافستول با مهار آنزیمهای مسئول سنتز اسیدهای صفراوی، باعث تجمع کلسترول LDL در خون میشود.
تحقیقات نشان میدهند که استفاده از فیلتر کاغذی در دمآوری (مانند متدهای V60، قهوه فرانسه با فیلتر یا قهوههای قطرهای) بیش از ۹۵ درصد این روغنها را حذف میکند. در مقابل، روشهای فیلتر نشده مانند قهوه ترک، فرنچ پرس و قهوههای جوشیده، حاوی مقادیر بالایی دیترپن هستند و میتوانند سطح کلسترول را تا ۱۰ درصد افزایش دهند که این خود یک عامل خطر جدی برای سکته قلبی است.
| روش دمآوری | میزان کافستول (میلیگرم در لیتر) | تاثیر بر کلسترول LDL |
|---|---|---|
| قهوه جوشیده (ترک/عربی) | ۹۴۰ | افزایش شدید |
| فرنچ پرس | ۹۰ | افزایش متوسط |
| اسپرسو | متوسط (بسته به حجم) | افزایش اندک در صورت مصرف زیاد |
| فیلتر کاغذی (Drip) | ۱۱.۵ | بدون تاثیر معنادار |
تاثیر روست بر آنتیاکسیدانها
فرآیند رست کردن (Roasting) یک تعادل شیمیایی ایجاد میکند. رستهای لایت (روشن) مقادیر بیشتری از اسیدهای کلروژنیک را حفظ میکنند، زیرا حرارت کمتری دیدهاند. این موضوع آنها را برای کاهش التهاب عروقی ایدهآل میکند. از سوی دیگر، رستهای دارک (تیره) مقادیر بیشتری از ملانوئیدینها را تولید میکنند که محصولات واکنش مایلارد هستند و خود دارای خواص آنتیاکسیدانی و محافظت از دیواره معده میباشند. با این حال، برای سلامت اختصاصی قلب و عروق، شواهد به نفع رستهای لایت تا مدیوم سنگینی میکند.
تداخلات دارویی برای بیماران قلبی
برای افرادی که در حال حاضر با بیماریهای قلبی دست و پنجه نرم میکنند یا دارو مصرف میکنند، مصرف قهوه نیازمند مدیریت دقیق است.
- بتا-بلاکرها (مانند متوپرولول): کافئین اثر تحریکی دارد که مستقیماً با اثر کاهنده ضربان قلب بتا-بلاکرها تضاد دارد. مصرف همزمان مقادیر زیاد قهوه میتواند اثربخشی دارو را در کنترل آریتمی یا فشار خون کاهش دهد.
- رقیقکنندههای خون (مانند وارفارین): کافئین میتواند زمان لخته شدن خون را طولانیتر کند. در بیمارانی که داروهای ضد انعقاد مصرف میکنند، این تداخل میتواند خطر خونریزیهای داخلی یا کبودیهای شدید را افزایش دهد.
- داروهای فشار خون: قهوه میتواند جذب برخی داروهای فشار خون را در دستگاه گوارش کاهش دهد. توصیه میشود حداقل یک ساعت فاصله بین مصرف دارو و نوشیدن قهوه رعایت شود.
جمعیتهای خاص: فشار خون بالا و دیابت
در افراد مبتلا به فشار خون بسیار بالا (Stage 2 یا بالاتر)، مصرف بیش از دو فنجان قهوه در روز ممکن است خطر مرگ ناگهانی قلبی را دو برابر کند.اما در افراد با فشار خون کنترل شده یا خفیف، مصرف متوسط قهوه ایمن و حتی مفید است. در بیماران دیابتی، قهوه به دلیل بهبود متابولیسم چربی و قند، یک نوشیدنی توصیهشده (بدون شکر و خامه) برای پیشگیری از عوارض قلبی است.

سوالات متداول
آیا مصرف قهوه خطر سکته قلبی را افزایش میدهد؟
برای اکثریت جامعه، خیر. مصرف متعادل (۱ تا ۴ فنجان) نه تنها خطر را افزایش نمیدهد، بلکه با کاهش خطر حوادث قلبی مرتبط است. خطر تنها در دو گروه بالا میرود:
۱. افرادی که متابولیسم ژنتیکی کندی دارند و بیش از حد قهوه مینوشند.
۲. افرادی که به طور مداوم قهوه فیلتر نشده مینوشند که منجر به افزایش کلسترول میشود.
چه مقدار قهوه برای سلامت قلب مجاز است؟
استاندارد علمی بین ۳ تا ۴ فنجان (معادل ۴۰۰ میلیگرم کافئین) در روز برای بزرگسالان سالم است.۱۵ این مقدار بیشترین کاهش ریسک مرگومیر قلبی و سکته مغزی را در مطالعات نشان داده است.
آیا افراد با سابقه بیماری قلبی مجاز به مصرف قهوه هستند؟
بله، در اکثر موارد. تحقیقات جدید نشان میدهند که حتی در بیماران با سابقه آریتمی یا نارسایی قلبی، مصرف مقادیر کم تا متوسط قهوه (۱-۲ فنجان) ایمن است و میتواند به بهبود عملکرد عروق کمک کند. با این حال، مشورت با پزشک برای بررسی تداخلات دارویی و حساسیت فردی الزامی است.
نتیجهگیری
تحلیل جامع دادههای علمی تا سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که قهوه، زمانی که به درستی انتخاب و مصرف شود، یک ابزار قدرتمند برای سلامت قلب است. کلید بهرهمندی از فواید قهوه در اعتدال نهفته است. استفاده از روشهای دمآوری فیلتر شده برای محافظت از سطح کلسترول، انتخاب زمان مناسب در اواسط صبح برای هماهنگی با هورمونهای بدن و توجه به محدودیتهای ژنتیکی و دارویی، میتواند نوشیدن قهوه را از یک عادت روزمره به یک استراتژی پیشگیرانه در برابر سکته قلبی تبدیل کند. برای بیماران قلبی، انتقال به قهوههای با کیفیت، روست لایت و استفاده از فیلتر، ایمنترین مسیر برای لذت بردن از این نوشیدنی لذیذ است.
